wersja w j. czeskim / v češtině 

Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji oraz Kongres Polaków w RC z przyjemnością informują o uzyskaniu początkiem lipca br. dofinansowania na projekt badawczy pt. Dziedzictwo kulturowe jako klucz do tożsamości pogranicza polsko-czeskiego na Śląsku Cieszyńskim. W 1200-lecie Cieszyna (Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej RC-RP 2007-2013 w Euroregionie Śląsk Cieszyński). Projekt zakończony zostanie końcem grudnia 2010 r.

Opis projektu

Wspólny unijny grant ma na celu określenie, w jaki sposób dziedzictwo kulturowe obecne jest w świadomości mieszkańców regionu. Ważnym aspektem projektu jest przybliżenie mieszkańcom pogranicza ich tradycji, zmobilizowanie do refleksji nad tożsamością, co przyczynić się ma do integracji społeczności z obu stron granicy. Celem szczegółowym projektu jest rozwijanie kontaktów pomiędzy instytucjami, organizacjami i mieszkańcami po obu stronach granicy poprzez aktywne uczestnictwo w wspólnych imprezach zakładanych w ramach projektu, pogłębienie wiedzy na temat kultury Śląska Cieszyńskiego, określenie czynników stymulujących przemiany tożsamości mieszkańców pogranicza polsko-czeskiego. Projekt nieoficjalnie wpisuje się w jubileusz "1200-lecia legendarnego założenia miasta Cieszyna".

Grupy docelowe

Projekt będzie miał, zdaniem jego twórców, szeroki zasięg oddziaływania na region Śląska Cieszyńskiego. Zgodnie  z założeniami jest on skierowany głównie do następujących grup docelowych: mieszkańcy pogranicza polsko-czeskiego, szczególnie młodzież szkół średnich po polskiej i czeskiej stronie euroregionu Śląsk Cieszyński, studenci Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie, środowisko naukowe regionu (osoby skupione wokół instytucji kulturalnych, oświatowych i edukacyjnych, np. Uniwersytet Śląski, Teatr w Czeskim Cieszynie, Książnica Cieszyńska oraz instytucje i osoby skupione wokół Kongresu Polaków, nauczyciele i pedagodzy ze szkół różnego szczebla po obu stronach granicy).

Opis części składowych projektu

1.      Badania naukowe

Jednym z założeń projektu jest prowadzenie badań naukowych w różnych miejscowościach po polskiej i czeskiej stronie Euroregionu Śląsk Cieszyński. Prowadzone będą one przez pracowników Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji, przy rozmaitym współudziale strony czeskiej. Planowana problematyka badawcza dotyczyć będzie trzech tematów węzłowych: Kapitał kulturowy miast pogranicza: Cieszyna i Czeskiego Cieszyna, Rola dziedzictwa kulturowego w życiu codziennym mieszkańców pogranicza, Tożsamość mieszkańców pogranicza. Wyniki i analiza przeprowadzonych badań będą referowane podczas konferencji naukowej oraz zamieszczone w późniejszej publikacji pokonferencyjnej.

2.      Organizacja konferencji naukowej

Kolejnym elementem składowym projektu jest konferencja naukowa pt. Dziedzictwo kulturowe jako klucz do tożsamości pogranicza polsko-czeskiego na Śląsku Cieszyńskim. W 1200-lecie Cieszyna (kwiecień 2010). Konferencja posiada charakter interdyscyplinarny, zakładając uczestnictwo zarówno polskich, jak i czeskich przedstawicieli różnych dziedzin w obrębie nauk humanistycznych (np. etnologia, historia, socjologia, pedagogika). Celem konferencji jest próba określenia, w jaki sposób dziedzictwo kulturowe obecne jest w świadomości mieszkańców regionu Śląska Cieszyńskiego. Podczas dyskusji panelowej z udziałem zaproszonych gości reprezentujących placówki kulturalne, edukacyjne i oświatowe różnego szczebla z obu stron granicy, ukazane zostaną wyniki i analiza przeprowadzonych badań, które mają być podstawą do określenia roli dziedzictwa kulturowego w procesach kształtowania się tożsamości mieszkańców pogranicza.

W zamyśle organizatorów, polsko-czeski charakter konferencji powinien uzmysłowić mieszkańcom pogranicza istotną rolę tradycji w społeczności wielokulturowej, zmobilizować ich do refleksji nad tożsamością, co przyczynić się ma do integracji społeczności z obu stron granicy. Ponadto konferencja i publikacja podsumowująca jej wyniki przyczynią się do rozwijania  i wzmacniania kontaktów pomiędzy instytucjami, organizacjami i mieszkańcami po obu stronach Olzy oraz pogłębienia wiedzy na temat kultury Śląska Cieszyńskiego. Przygotowana konferencja i jej wyniki mogą wpłynąć na rozwój i promocję Uniwersytetu Śląskiego, co pośrednio przyczynia się do wzmacniania roli Euroregionu Śląsk Cieszyński.

3.      Organizacja wystawy fotograficznej

Jednym z elementów składowych projektu jest wystawa fotograficzna pt. Jeżeli myślę Śląsk Cieszyński to myślę o... dotycząca obrazu Śląska Cieszyńskiego w oczach jego mieszkańców, zarówno tych po polskiej, jak i czeskiej stronie granicy. Prezentowane zdjęcia w zamyśle organizatorów obejmować będą różnorodną tematykę uzależnioną od indywidualnych wyobrażeń autorów fotografii. Celem wystawy jest ukazanie wielokulturowości Śląska Cieszyńskiego, a więc zróżnicowania indywidualnych wyobrażeń na temat różnych postaci, obiektów, sytuacji czy wydarzeń związanych z codziennym życiem mieszkańców regionu. Organizatorzy wystawy przewidują dla laureatów nagrody finansowe oraz rzeczowe.

Poprzez ukazanie różnorodności odbioru codziennej rzeczywistości przedstawicieli różnych grup zamieszkujących pogranicze w postaci obrazu wystawa może wpływać w istotny sposób na wzbogacenie wiedzy mieszkańców na temat własnego regionu, poznanie i zrozumienie odmienności kulturowych, a tym samym kształtowanie się postaw otwartych i pluralistycznych w społeczności wielokulturowej. Postawy te mogą stanowić wstęp do dialogu na temat roli i dziedzictwa kulturowego w kształtowaniu się tożsamości mieszkańców pogranicza polsko-czeskiego. Ze względu na międzynarodowy charakter wystawy oraz jej lokalizację w różnych placówkach kulturalnych i oświatowych powinna ona dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, a tym samym przyczynić się do popularyzacji prezentowanych treści, zwiększenia uczestnictwa mieszkańców w kulturze oraz zapewnić dalszą współpracę pomiędzy instytucjami uczestniczącymi. Wystawa przyczyni się także do wspierania rozwoju i promowania Muzeum Śląska Cieszyńskiego, Książnicy Cieszyńskiej oraz Uniwersytetu Śląskiego.

4. Cykl warsztatów dla młodzieży szkół średnich

Projekt opiera się na realizacji cyklu warsztatów dla młodzieży szkół średnich z obu stron granicy poświęconych zróżnicowaniu kulturowemu, transmisji wartości w rodzinie oraz budowaniu tożsamości na terenie Śląska Cieszyńskiego (listopad 2009). Warsztaty będą przygotowane i prowadzone z udziałem pracowników i studentów Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji oraz osób skupionych wokół Kongresu Polaków w Republice Czeskiej. Planuje się trzykrotne spotkania z młodzieżą w trzech szkołach: polskiej, czeskiej i zaolziańskiej. Zajęcia prowadzone będą zarówno w języku polskim, jak i czeskim.

Warsztaty winny zwrócić uwagę młodzieży z obu stron pogranicza polsko-czeskiego na tematykę wielokulturowości, uwrażliwić ją w postrzeganiu różnorodności kulturowej, wzbogacić wiedzę na temat własnego regionu, ukazać jego walory i specyfikę; są też próbą samookreślenia młodzieży polskiej oraz czeskiej połączoną z ugruntowaniem poczucia tożsamości narodowej i regionalnej. Rejestracja filmowa oraz fotograficzna realizacji warsztatów zamieszczona będzie na płycie DVD pt. Kim jestem? Kim się czuję? Obrazy i migawki ze Śląska Cieszyńskiego oraz w folderze dołączonym do płyty, która udostępniona zostanie zainteresowanym placówkom i instytucjom kulturalnym, edukacyjnym i oświatowym. Międzynarodowy charakter warsztatów oraz ich organizacja w szkołach polskich, czeskich i zaolziańskich różnego szczebla powinna przyczynić do integracji nie tylko młodzieży szkolnej, ale także instytucji uczestniczących w realizacji przedsięwzięcia, czego efektem może być ich dalsza współpraca.

5. Opracowanie i wydanie płyty DVD pt. Kim jestem? Kim się czuję? Obrazy i migawki ze Śląska Cieszyńskiego.

Realizacja projektu zakłada wydanie płyty DVD zawierającej relację filmową z warsztatów dla młodzieży szkół średnich opisanych powyżej oraz obrazy i migawki z badań studentów III roku etnologii. Celem projektu jest zobrazowanie tożsamości mieszkańców pogranicza, sposobów ich samookreślenia oraz postrzegania roli dziedzictwa kulturowego Śląska Cieszyńskiego w procesie identyfikacji z własnym miejscem zamieszkania. Zakłada się badania pilotażowe polegające na wstępnym sondażu w zakresie wyboru miejsca i respondentów (obszar badawczy obejmuje teren Śląska Cieszyńskiego).

Celem tego działania jest zwrócenie uwagi studentów etnologii na specyfikę etniczną i kulturową pogranicza polsko-czeskiego oraz zrozumienie trudności w lokalnej i narodowej samoidentyfikacji mieszkańców tych terenów. Poprzez aktywne uczestnictwo w działaniach edukacyjnych realizowanych w ramach warsztatów po obu stronach granicy, nabycie przez studentów praktycznych umiejętności nawiązywania kontaktów z osobami różnych narodowości oraz zapoznanie się z podstawowymi technikami i metodami pracy ze środkami audiowizualnymi w środowisku wielokulturowym. Wydana płyta DVD może stanowić materiał edukacyjny przydatny np. podczas realizacji zajęć dydaktycznych dotyczących wiedzy o regionie w placówkach oświatowych, edukacyjnych i kulturalnych.

6. Opracowanie i wydanie folderu promocyjnego pt. Kim jestem? Kim się czuję? Obrazy i migawki ze Śląska Cieszyńskiego

Kolejnym wskaźnikiem, planowanym w trakcie trwania projektu jest folder promocyjny, dokumentujący niektóre z inicjatyw towarzyszących (np. krótkie wprowadzenie dotyczące charakteru planowanych działań, opis i zdjęcia  z warsztatów prowadzonych dla młodzieży szkół średnich, relacja z wystaw fotograficznych prezentowanych w Těšínském Divadle v Českém Těšíně, Uniwersytecie Śląskim oraz w Książnicy Cieszyńskiej). W ramach współpracy partnerskiej zakłada się dwujęzyczny (polsko-czeski) charakter folderu.

Folder promocyjny razem z załączoną płytą DVD, powinien służyć społeczności lokalnej, bardziej skutecznemu dokumentowaniu i upowszechnianiu głównych założeń projektu i jego niektórych etapów. W trakcie opracowania folderu została nawiązana współpraca pomiędzy partnerami wyrażająca się w współodpowiedzialności za jego stronę merytoryczną i techniczną.

Kolejne, bardziej szczegółowe informacje na temat grantu ukazywać się będą sukcesywnie w trakcie jego trwania.

Spotkania zespołu przygotowawczego

>>