{"id":2834,"date":"2021-02-24T11:04:31","date_gmt":"2021-02-24T10:04:31","guid":{"rendered":"https:\/\/polonica.strondlafirm.hekko24.pl\/?p=2834"},"modified":"2026-04-08T14:04:43","modified_gmt":"2026-04-08T12:04:43","slug":"mlodzi-na-wage-zlota","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/mlodzi-na-wage-zlota\/","title":{"rendered":"Uchroni\u0107 s\u00f3l od zwietrzenia, czyli dylematy spisowe na Zaolziu A.D. 2021"},"content":{"rendered":"
Spisy powszechne s\u0105 stare jak ludzko\u015b\u0107, albo \u015bci\u015blej tak stare, jak \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce ich wyniki mog\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 komu\u015b do sprawowania symbolicznej lub materialnej kontroli nad jakim\u015b terytorium i jego populacj\u0105. Jedn\u0105 z ofiar spisu powszechnego by\u0142 swego czasu sam Jezus Chrystus, kt\u00f3ry gdyby nie tzw. Spis Kwiryniusza dotycz\u0105cy mieszka\u0144c\u00f3w rzymskiej prowincji Syrii oraz Judei za czas\u00f3w panowania cesarza Oktawiana Augusta, urodzi\u0142by si\u0119 zapewne w normalnych warunkach w swoim domu w Nazarecie zamiast w bydl\u0119cej grocie w Betlejem. Spisy powszechne wielu ludziom i narodom da\u0142y si\u0119 mocne we znaki.<\/div>\n
Spis statystyczny jako rodzaj kontroli i przejaw w\u0142adzy<\/div>\n
W\u0142adcy od zamierzch\u0142ych czas\u00f3w uwielbiali spisy statystyczne, gdy\u017c dawa\u0142y im one poczucie panowania nad lud\u017ami, zwierz\u0119tami, nieruchomo\u015bciami, innym maj\u0105tkiem i tym wszystkim, co pozostawa\u0142o w polu zainteresowania rachmistrz\u00f3w spisowych, odpowiednio werbowanych i szkolonych w dociekaniu r\u00f3\u017cnych informacji. Do po\u0142owy XIX wieku spisy statystyczne s\u0142u\u017cy\u0142y na og\u00f3\u0142 g\u0142\u00f3wnie celom podatkowym i wojskowym (rekrutacja do armii w ramach powszechnego poboru). Post\u0119puj\u0105ca od prze\u0142omu XIX i XX wieku demokratyzacja i nacjonalizacja \u017cycia spo\u0142ecznego wymusi\u0142a cz\u0119\u015bciow\u0105 korekt\u0119 polityki spisowej. Do \u017cycia budzi\u0142y si\u0119 nowoczesne (masowe) narody, kt\u00f3re odczuwa\u0142y potrzeb\u0119 policzenia si\u0119 oraz policzenia tych wszystkich, kt\u00f3rzy z jakich\u015b wzgl\u0119d\u00f3w do przyj\u0119tego wzorca dominuj\u0105cej i tytularnej narodowo\u015bci nie pasowali (mniejszo\u015bci). Przy czym narodowo\u015b\u0107 okre\u015blano na zasadniczo dwa sposoby. I tak pocz\u0105tkowo narodowo\u015b\u0107 uznawano na podstawie arbitralnej oceny (przez rachmistrza spisowego reprezentuj\u0105cego okre\u015blone interesy narodowe) j\u0119zyka u\u017cywanego w codziennej komunikacji przez g\u0142ow\u0119 rodziny. Stopniowo, dopiero od pocz\u0105tku XX wieku podstaw\u0105 uznania narodowo\u015bci danej jednostki sta\u0142a si\u0119 jej suwerenna decyzja, strzelisty akt samo\u015bwiadomo\u015bci narodowej wyra\u017cany w obecno\u015bci rachmistrza spisowego. Warto u\u015bwiadomi\u0107 sobie zatem rzecz podstawow\u0105, \u017ce raptem od niespe\u0142na 100 lat, demokratyczny \u015bwiat, a \u015bci\u015blej ta jego cz\u0119\u015b\u0107, w kt\u00f3rej odr\u00f3\u017cnia si\u0119 obywatelstwo od narodowo\u015bci (co we Francji jest niemal\u017ce zakazane, a w pa\u0144stwach anglosaskich uznawane za niegro\u017ane dziwactwo i rodzaj etnicznego skansenu), w wielu przypadkach \u017cyje\u2026 od spisu do spisu, co dziesi\u0119\u0107 lat konfrontowany z danymi spisowymi, kt\u00f3re potrafi\u0105 ostro namiesza\u0107 w lokalnej polityce, a cz\u0119sto i mi\u0119dzynarodowej polityce.<\/div>\n
Spisy powszechne w Europie \u015arodkowo-Wschodniej po 1989 roku: emocje i konflikty<\/div>\n
Spisy powszechne w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw Europy \u015arodkowo-Wschodniej, zw\u0142aszcza te po 1989 roku, zawsze rodzi\u0142y wiele emocji oraz rozbudza\u0142y nadzieje i obawy. Niejednokrotnie stanowi\u0142y paliwo dla podsycania konflikt\u00f3w etnicznych. Warto w tym miejscu przyjrze\u0107 si\u0119 dw\u00f3m jako\u015bciowo r\u00f3\u017cnym sytuacjom.<\/div>\n
Z jednej strony mamy bowiem do czynienia ze spisami, w kt\u00f3rych stawk\u0105 jest uzyskanie przez dan\u0105 grup\u0119 etniczn\u0105 wi\u0119kszo\u015bci na danym terytorium lub uzyskanie pozycji \u201eznacz\u0105cej mniejszo\u015bci\u201d aspiruj\u0105cej do odgrywania roli narodu konstytucyjnego. Pierwszy przypadek dotyczy Boszniak\u00f3w (muzu\u0142man\u00f3w bo\u015bniackich) w Bo\u015bni i Hercegowinie, kt\u00f3rzy w 1991 roku stanowi\u0105c 43,2% populacji tej postjugos\u0142owia\u0144skiej republiki kontrolowanej przez Wysokiego Komisarza ONZ, w 2013 roku w wyniku spisu, kt\u00f3ry niemal\u017ce cudem pod presj\u0105 spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej uda\u0142o si\u0119 przeprowadzi\u0107 po ponad 20 latach, uzyskali 50,1%. To za\u015b sta\u0142o si\u0119 asumptem do pe\u0142zaj\u0105cej rewizji ustroju politycznego Bo\u015bni i Hercegowiny, kt\u00f3ra niewykluczone, \u017ce zako\u0144czy si\u0119 secesj\u0105 Republiki Serbskiej jako sk\u0142adowej BiH oraz ustanowieniem trzeciego na Ba\u0142kanach obok Kosowa i Albanii pa\u0144stwa z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 ludno\u015bci muzu\u0142ma\u0144skiej. Drugi przypadek dotyczy Alba\u0144czyk\u00f3w w Macedonii (P\u00f3\u0142nocnej), kt\u00f3rzy sami siebie szacuj\u0105 na ok. 40% populacji, podczas gdy w\u0142adze w Skopju uznaj\u0105 wyniki ze spisu z 2002 roku, w kt\u00f3rym Alba\u0144czycy stanowi\u0105 r\u00f3wno \u00bc spo\u0142eczno\u015bci tego kraju. Planowany na pa\u017adziernik 2011 r. spis powszechny zosta\u0142 odwo\u0142any na skutek napi\u0119\u0107 politycznych mi\u0119dzy partiami politycznymi reprezentuj\u0105cymi Macedo\u0144czyk\u00f3w i Alba\u0144czyk\u00f3w. W tym roku ma zosta\u0107 podj\u0119ta kolejna pr\u00f3ba przeprowadzenia spisu, kt\u00f3ry ju\u017c teraz rodzi wiele napi\u0119\u0107 i emocji. W obydwu przypadkach \u2013 sam spis powszechny sta\u0142 si\u0119 or\u0119\u017cem w walce politycznej. Praktyka odraczania spisu, negocjowania zasad i terminu jego przeprowadzenia lub jego bojkotowania jak np. w Dolinie Preszewa w Serbii przez Alba\u0144czyk\u00f3w \u2013 to cz\u0119\u015b\u0107 etnopolityki i walki o w\u0142adz\u0119, gdzie ka\u017cdy procent, a nawet promil mo\u017ce mie\u0107 istotne znaczenie.<\/div>\n
Z drugiej strony obserwujemy zanikaj\u0105ce mniejszo\u015bci, kt\u00f3re niegdy\u015b stanowi\u0142y o to\u017csamo\u015bci danego miejsca i jego wielokulturowej spo\u0142eczno\u015bci. I tak z etnicznej mapy S\u0142owacji znikaj\u0105 Niemcy karpaccy, Serbo\u0142u\u017cyczanie z Niemiec, z mapy Rumunii \u2013 Szwabi banaccy i Sasi siedmiogrodzcy, Polacy na Ukrainie, Lipowanie (staroobrz\u0119dowcy) w Delcie Dunaju, Karakaczanie w Grecji, Torbesze w Macedonii czy Pomacy w Bu\u0142garii.<\/div>\n
S\u0142owem: przyp\u0142ywy i odp\u0142ywy coraz precyzyjniej przeliczane. Narody i mniejszo\u015bci narodowe\/etniczne pojawiaj\u0105 si\u0119 i znikaj\u0105. Taka jest odwieczna regu\u0142a dziej\u00f3w ludzko\u015bci. Czasem znikaj\u0105 z uwagi na procesy demograficzne i starzenie si\u0119 populacji mniejszo\u015bciowej, czasem procesy te s\u0105 administracyjnie przyspieszane.<\/div>\n
Pozosta\u0107 sol\u0105 niezwietrza\u0142\u0105<\/div>\n
Daleki jestem od radzenia Zaolziakom, kt\u00f3rzy swoimi rodzinami od kilku pokole\u0144 prze\u017cyli r\u00f3\u017cne sytuacje, kiedy trzeba by\u0142o zadeklarowa\u0107 si\u0119 narodowo\u015bciowo. Jak mieliby si\u0119 zadeklarowa\u0107 teraz, w 2021 roku, zdecyduj\u0105 sami pomni do\u015bwiadcze\u0144 ostatnich kilku dekad. Jako badacz relacji etnicznych, konflikt\u00f3w etnicznych i nacjonalizm\u00f3w, z moim ponad 20 letnim do\u015bwiadczeniem naukowym, zachowuj\u0119 ostro\u017cno\u015b\u0107 w tego typu sprawach, bo wiem, \u017ce tutaj trzeba szczeg\u00f3lnej wra\u017cliwo\u015bci. Bo przecie\u017c nie jedna rodzina jest podzielona narodowo\u015bciowo, i w wielu przypadkach jest to efekt wieloletnich spor\u00f3w, kontrowersji, r\u00f3\u017cnych wizji siebie i swojej przysz\u0142o\u015bci.<\/div>\n
Czy chcia\u0142bym, aby polsko\u015b\u0107 rozkwit\u0142a na Zaolziu przy okazji spisu? Tak! Po pierwsze dlatego, \u017ce jest ona prawdziwa i wielu Polak\u00f3w z Polski mog\u0142oby nauczy\u0107 si\u0119 polsko\u015bci od niejednego Polaka z Zaolzia. Po drugie dlatego, \u017ce w moim przekonaniu polsko\u015b\u0107 jest sol\u0105 tej ziemi, wieloetnicznej, wieloreligijnej, wielokulturowej. Bez polskiej soli, soli niezwietrza\u0142ej, Zaolzie straci\u0142oby sw\u00f3j wy\u015bmienity i niepowtarzalny smak, swoja oryginalno\u015b\u0107 i swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 staj\u0105c si\u0119 zwyk\u0142ym obszarem peryferyjnym ze wszystkimi tego oznakami i niedogodno\u015bciami.<\/div>\n
Dwie drogi<\/div>\n
W moim przekonaniu Polacy na Zaolziu maj\u0105 przed sob\u0105 dwie drogi. Pierwsza to wyb\u00f3r konformistycznego wkomponowania si\u0119 w tzw. og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa. Dla \u015bwi\u0119tego spokoju, dla nienara\u017cania si\u0119 Czechom, dla rzekomo nowoczesnej postawy uznaj\u0105cej narodowo\u015b\u0107 i etniczno\u015b\u0107 za relikt minionej epoki, co\u015b nienowoczesnego, nie na te czasy. Wreszcie, powiedzmy to szczerze \u2013 z kompleks\u00f3w, w kt\u00f3re cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Zaolzia wp\u0119dzono toporn\u0105, lecz niestety skuteczn\u0105 komunistyczn\u0105 propagand\u0105 wyra\u017caj\u0105c\u0105 jasne stanowisko: folklor \u2013 tak, polsko\u015b\u0107 \u2013 nie. Nota bene owa propaganda po pewnym liftingu co ciekawe nadal dzia\u0142a na umys\u0142y cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w i ich czeskich s\u0105siad\u00f3w, utrwalaj\u0105c rozmaite resentymenty. Wyb\u00f3r tej opcji nic nie kosztuje. W\u0142a\u015bciwie nie trzeba nic robi\u0107, wystarczy zosta\u0107 w domu. To rodzaj samob\u00f3jstwa, kt\u00f3rego \u015bmiertelne skutki roz\u0142o\u017cone s\u0105 na raty, oprocentowane zagubieniem tych, kt\u00f3rzy przestali by\u0107 Polakami, ale nie zacz\u0119li by\u0107\u2026 no w\u0142a\u015bnie, kim? Czechami, kosmopolitami, \u201etutejszymi\u201d?<\/div>\n
Druga droga to \u201epokazanie rog\u00f3w\u201d i pr\u00f3ba upodmiotowienia si\u0119. Przyznanie si\u0119 do polsko\u015bci to nie zapisanie si\u0119 do partii politycznej, jak cz\u0119\u015b\u0107 komentator\u00f3w zdaje si\u0119 sugerowa\u0107. Polsko\u015b\u0107, w odr\u00f3\u017cnieniu od czesko\u015bci (przy ca\u0142ym szacunku dla czeskiego odrodzenia narodowego), by\u0142a od samego pocz\u0105tku bardzo inkluzyjn\u0105 formu\u0142\u0105 to\u017csamo\u015bciow\u0105. Do tego stopnia, \u017ce badacze ustroju Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki, bardzo cz\u0119sto w swoich analizach nawi\u0105zuj\u0105 do wzorca polskiego, a konkretnie wzorca Rzeczypospolitej (wielu narod\u00f3w). Polakami og\u0142aszali si\u0119 Litwini, Bia\u0142orusini, Rusini (Ukrai\u0144cy), \u017bydzi, Ormianie, a nawet i\u2026 Niemcy. Czesi r\u00f3wnie\u017c. \u017badnemu innemu narodowi w Europie \u015arodkowej nie uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 tak pojemnej to\u017csamo\u015bci narodowej, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142aby r\u00f3\u017cne etnie i r\u00f3\u017cne wyznania. Bo Rzeczypospolita budowana by\u0142a od samego pocz\u0105tku na wzorcach republiki rzymskiej. O czym niestety cz\u0119sto zapominamy.<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Spisy powszechne s\u0105 stare jak ludzko\u015b\u0107, albo \u015bci\u015blej tak stare, jak \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce ich wyniki mog\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 komu\u015b do sprawowania symbolicznej lub materialnej kontroli nad jakim\u015b terytorium i jego populacj\u0105. Jedn\u0105 z ofiar spisu powszechnego by\u0142 swego czasu sam Jezus Chrystus, kt\u00f3ry gdyby nie tzw. Spis Kwiryniusza dotycz\u0105cy mieszka\u0144c\u00f3w rzymskiej prowincji Syrii oraz Judei […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":2911,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2834","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2834","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2834"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2834\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3221,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2834\/revisions\/3221"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2834"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2834"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2834"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}