\u015al\u00f3nsk Cieszy\u0144ski mo dzisio dwa p\u0142uca, przed i za-Olzia\u0144ski. Dwa p\u0142uca rozerwane przez tragiczn\u00f3m historyjym, kiere p\u00f3ma\u0142u za\u015b zrostaj\u00f3m sie w jedyn zdrowy i wielobarwny \u0142organizm, jakim \u0142od wdycki by\u0142y. Przez setki rok\u00f3w Ksiynstwo Cieszy\u0144ski stanowi\u0142o jedyn \u0142organizm, ale wdycki by\u0142 to tw\u00f3r wielokulturowy, wielojynzyczny, potym z up\u0142ywym wiek\u00f3w aji coroz bar\u017aij wieloreligijny i wielonarodowy. W \u0142okresie prze\u0142\u00f3mu XIX i XX wieku na Ziymi Cieszy\u0144skij kwit\u0142o \u017cyci spo\u0142eczne, kulturalne i gospodarcze \u2013 \u015al\u00f3nsk Cieszy\u0144ski ze swoim g\u00f3rniczym Zag\u0142ymbim, hutami, ku\u017aniami, kolej\u00f3m i rozwiniynt\u00f3m sieci\u00f3m roztomaitych firm, przedsiymbiorstw i aji wysoko rozwiniynt\u00f3m kulturom rolnicz\u00f3m by\u0142 jednym z nejbogat\u015bich regi\u00f3n\u00f3w ca\u0142ego cesarstwa austro-madziarskigo. Rozwija\u0142a si\u0119 tu nie jyny gospodarka i rolnictwo, ale i wspaniale rozkwita\u0142a o\u015bwiata, dzia\u0142a\u0142y liczne czytelnie ludowe, zespo\u0142y teatralne, ludzie radzi sie zbiyrali na festynach, do\u017cynkach, wiecach, zebraniach, przedstawiyniach. Wroz spiywali, bawili sie, wsp\u00f3\u0142pracowali na roztomaitych polach. Tu prawie ka\u017cdy umio\u0142 czyta\u0107 i mio\u0142 co czyta\u0107, bo wychodzi\u0142o mn\u00f3stwo tutej\u015bich gazet \u0142od Gwiazdki Cieszy\u0144skij poczynaj\u00f3nc, przez Ewangielika, G\u00f3rnika, G\u0142os Ludu \u015al\u0105skiego i Rolnika Szl\u0105skiego po Zaranie \u015al\u0105skie oraz mn\u00f3stwo inszych. Po\u0142owa z ponad 200 wychodz\u00f3ncych w regionie cieszy\u0144skim od 1848 roku czasopism ukazywa\u0142a sie w jynzyku polskim, re\u015bta po niymiecku, czesku, w jidysz.Wychodzi\u0142y tu te\u015b liczne ksi\u00f3\u0144\u017cki i popularne do dzisio kalyndorze. Ludzie sie kszta\u0142cili, u\u015bwiad\u00f3miali duchowo, hladali te\u017c swojij idyntyfikacyji etnicznej czy aji narodowej. Byli tacy co szli za chlebym, naukom, karier\u00f3m w kierunku cywilizacyji niymiecko-austryjackij, szli do szk\u00f3\u0142 niymieckich, szli na studyja na austryjackich uniwersytetach i zostowali w tyj kulturze, aji sie w nij z sukcesym asymilowali. Byli u nas te\u017c liczni \u017bydzi kierzi mieli swoj\u00f3m kulturym, religiym i narodowo\u015b\u0107. Byli te\u017c, zw\u0142aszcza w rej\u00f3nie Frydka i Ostrawy liczni Czesi czy Morawianie, kierzi rozwijali i odrodzali swoj\u00f3m krasn\u00f3m i bogat\u00f3m kulturym oraz poczuci narodowe i r\u00f3wnie\u017c przici\u00f3ngali Cieszyniok\u00f3w ku swoimu \u201eetnikum\u201d. Byli te\u017c bardzo aktywni w nikierych dziedzinach \u015al\u0105zakowcy, kierzi d\u00f3n\u017cyli do aut\u00f3n\u00f3mii \u015al\u00f3nska i rozwijali swoje poczuci etniczne. Natomiast w XIX wieku po \u0142obu str\u00f3nach \u0142Olzy wykszta\u0142ci\u0142a sie, pod wp\u0142ywym \u201ebudzicieli\u201d takich jak Pawe\u0142 Stalmach czy Andrzej Cincia\u0142a i wielu ich wybitnych kontynuator\u00f3w, r\u00f3wnie potyn\u017cno fala ducha polskigo, kiery nie wstydzi\u0142 si\u0119, a wryncz by\u0142 dumny ze swojego \u015bl\u00f3nskigo i ludowego korzynia. By\u0142o to zjawisko w ca\u0142ej \u00f3wczesnej Polsce ma\u0142o spotykane w tej skali, bo polsko to\u017csamo\u015b\u0107 zdominowano by\u0142a downij przez wspania\u0142\u00f3m kulturym szlachecko-inteligynck\u00f3m a silny, samosterowny i samodzielny ruch ludowo-regi\u00f3nalny w takij powszechnej skali i masie, i z ambicyjami narodowymi, ba – aji uniwersalnymi \u2013 jaki sie wykszta\u0142ci\u0142 na Ziymi Cieszy\u0144skij by\u0142 fenomenym w skali og\u00f3lnopolskij. Do\u015b\u0107 wspomnie\u0107 tu nejwa\u017cniy\u015bi polski organizacyje i instytucyje powo\u0142ane w\u0142asnymi si\u0142ami przez lud cieszy\u0144ski na Cieszy\u0144skij Ziymi: Towarzystwo Rolnicze (1869), Towarzystwo Naukowej Pomocy (1872), Towarzystwo Oszcz\u0119dno\u015bci i Zaliczek (1873), Towarzystwo Ewangelickiej O\u015bwiaty Ludowej, Dziedzictwo b\u0142. Jana Sarkandra dla ludu polskiego na \u015al\u0105sku, Macierz Szkolna dla Ksi\u0119stwa Cieszy\u0144skiego, Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, Towarzystwo \u201eSok\u00f3\u0142\u201d, Polski Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Katolickiej, Polski Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Ewangelickiej, Polski Zwi\u0105zek Niewiast Katolickich, Zwi\u0105zek Ewangelickich Niewiast, Stowarzyszenie Polskich Robotnik\u00f3w i Robotnic \u201eSi\u0142a\u201d Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Polskie Towarzystwo Turystyczne \u201eBeskid \u015al\u0105ski\u201d, Gimnazjum Macierzy Szkolnej Ksi\u0119stwa Cieszy\u0144skiego w Cieszynie, Gimnazjum Realne im. Juliusza S\u0142owackiego w Or\u0142owej\u2026 Nie by\u0142o wiync bezpodstawne, ukute wtedy powiedzyni \u0142o Cieszynie jako \u201eAtynach \u015al\u00f3nska\u201d.Jak napiso\u0142 w swoim reporta\u017cu ze \u015al\u00f3nska Cieszy\u0144skigo w roku 1869 krakowski profesor Lucjan Malinowski ” Wy\u017csze ukszta\u0142cenie i \u017cywsze poczucie w\u0142asnej godno\u015bci zawdzi\u0119czaj\u0105 Szl\u0105zacy austriaccy w znacznej cz\u0119\u015bci stanowisku, jakie zaj\u0119\u0142o duchowie\u0144stwo i nauczyciele wzgl\u0119dem ludno\u015bci wiejskiej. Tutejsi nauczyciele, r\u00f3wnie jak na Szl\u0105sku pruskim, wychodz\u0105 spo\u015br\u00f3d ludno\u015bci wiejskiej. Lecz ci tutaj nie stroni\u0105 od ludu, z kt\u00f3rego \u0142ona wyszli, nie panosz\u0105 si\u0119, nie wstydz\u0105 si\u0119 swojego j\u0119zyka; przeciwnie, w\u015br\u00f3d nich w\u0142a\u015bnie znale\u017a\u0107 mo\u017cna najgorliwszych obro\u0144c\u00f3w interes\u00f3w ludowych. W \u017cyciu rodzinnym zachowuj\u0105 swojskie zwyczaje i obyczaje, \u017ceni\u0105 si\u0119 zawsze z c\u00f3rkami gazd\u00f3w; \u017cony ich i c\u00f3rki zachowuj\u0105 str\u00f3j wiejski i niczym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105 od innych kobiet i dziewcz\u0105t wiejskich.”<\/i>. Ta \u201eorganiczno\u201d praca duchowo, kulturalno i umys\u0142owo prowadz\u00f3no przez lud i dlo ludu przynosi\u0142a tak znaczne i widoczne rezultaty, \u017ce moc tutejszych ludzi zaczyno chlada\u0107 szyr\u015bich i del\u015bich horyzont\u00f3w ni\u015b jyny granice Cie\u015bi\u0144skigo Ksiynstwa, cho\u0107by to by\u0142a nejbli\u017cszo sercu i nejkrasniyj\u015bio Ziym pod s\u0142\u00f3\u0144cym. Ludzie zaczyni kierowa\u0107 sie ku wiynkszij duchowej wsp\u00f3lnocie i za przik\u0142adym \u201enarodowych budzicieli\u201d zwracali si\u0119 ku wielkim \u0142o\u015brodk\u00f3m kulturalnym z ink\u015bich rejon\u00f3w \u00f3wczesnego polskigo \u015bwiata \u2013 ku Krakowowi, Lwowowi, Wilnu czy Warszawie. Dzie\u0142a klasyk\u00f3w polskij literatury n\u00f3\u0144\u015b\u0107 mo\u017cna by\u0142o w wielu cieszy\u0144skich d\u00f3mach mieszcza\u0144skich, ch\u0142opskich czy g\u00f3rolskich. Wielu Cieszyniok\u00f3w z Istebnego, Jab\u0142\u00f3nkowa, Wise\u0142 czy Or\u0142owej osobi\u015bcie korysp\u00f3ndowa\u0142o i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o z nejwybitniyjszymi polskimi tw\u00f3rcami takimi jak Sienkiewicz, Reymont, Konopnicka i Prus, kierzi niejednokrotnie tu przebywali i pisali swoje opowiadania, powie\u015bci czy wiersze ze s\u0142ynn\u00f3m Rot\u00f3m dedykowan\u00f3m \u201eLudowi \u015al\u0105skiemu\u201d na czele. Pro\u015bci ludzie ciyn\u017ckij pracy z cieszy\u0144skich dziedzin spotykali sie w niedziele na wsp\u00f3lnym czytaniu nejpiekniyjszych dzie\u0142 polskij literatury. Moc Cieszyniok\u00f3w o g\u00f3rolskich, ch\u0142opskich abo mieszcza\u0144skich korzyniach, kierzi uk\u00f3\u0144czyli studyja we Wiedniu, Pradze, Krakowie i inkszych o\u015brodkach akademickich stowa\u0142o sie \u015bwiad\u00f3m\u00f3m swoich ludowych korzyni elit\u00f3m, kiero rozs\u0142awi\u0142a etos cieszy\u0144skij intyligyncyji po ca\u0142ej Europie \u015arodkowej, w tym zw\u0142aszcza w Polsce. Przik\u0142adym niech bed\u00f3m historyje rod\u00f3w Michejd\u00f3w, Buzk\u00f3w, Bystr\u00f3ni\u00f3w, Suszk\u00f3w i wielu ink\u015bich, z kierych wywodzili si\u0119 wybitni profesorowie, naukowcy, humani\u015bci, in\u017cynierowie, duchowni, arty\u015bci, oficerowie czy medycy. M\u00f3ndrze kszta\u0142towano na Ziymi Cieszy\u0144skij uniwersalno to\u017csamo\u015b\u0107 polsko, po\u0142\u00f3ncz\u00f3no z silnym regi\u00f3nalnym etosym cieszy\u0144skim, zawiyra\u0142a w sebie jakoby w pigu\u0142ce nejcynniyjsze cechy polskigo i europejskigo humanizmu, zabarwi\u00f3ne specyficznym \u201ecieszy\u0144skim\u201d, ludowym kolorytym. Nejwa\u017cniyj\u015bi z nich to: pracowito\u015b\u0107, ludowe korzynie, ch\u0142opsko i mieszcza\u0144sko determinacyja oraz \u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za swoje czyny i s\u0142owa, r\u00f3wny szacunek zar\u00f3wno dlo pracy jak i dlo nauki, wielokulturowo\u015b\u0107, wielojynzyczno\u015b\u0107, wieloreligijno\u015b\u0107, pluralizm polityczny, tolerancja i zrozumiyni dlo \u0142odmiynnych zapatrywa\u0144, szacunek dlo ink\u015bich narod\u00f3w, wa\u017cno rola niewiast w \u017cyciu spo\u0142ecznym, umiyjyntno\u015b\u0107 przekraczanio barier etnicznych i bogate do\u015bwiadczyni wsp\u00f3\u0142pracy miyndzynarodowej na pograniczu.<\/i>Zadania dlo Naszego PokolynioNa tym wspania\u0142ym i drogocynnym kapitale naszych Przodk\u00f3w mogymy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie budowa\u0107 dobr\u00f3m przisz\u0142o\u015b\u0107 dlo nas oraz dlo pokolynio naszych dzieci i wnuk\u00f3w. Przisz\u0142o\u015bci nie do sie budowa\u0107 bez warto\u015bci, bez m\u00f3ndro\u015bci, bez kapita\u0142u spo\u0142ecznego, gospodarczego i kulturowego. A my tu tyn kapita\u0142 i ty warto\u015bci m\u00f3my, m\u00f3my swoje \u0142organizacyje spo\u0142eczne i kulturalne, m\u00f3my zespo\u0142y, szko\u0142y, czytelnie, wydawnictwa. Poradzimy tu na Ziymi Cieszy\u0144skij wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z ka\u017cdym cz\u0142owiekym, ka\u017cd\u00f3m organizacjom niezale\u017cnie \u0142od jynzyka jakim sie pos\u0142uguje, czy kraju w jakim sie znajduje. Zaolzianie maj\u00f3m swoich przyjaci\u00f3\u0142 po \u0142obu str\u00f3nach \u0142Olzy i dalij w ca\u0142ych Czechach, na S\u0142owiokach i w Polsce. Maj\u00f3m te\u017c przi \u0142odewrzytych granicach przyjaci\u00f3\u0142 w ca\u0142ej Europie i aji w \u0142odleg\u0142ych zak\u00f3ntkach \u015bwiata. Tym co Zaolzia\u0144ski Regi\u00f3n wyr\u00f3\u017cnio w tyj czy\u0144\u015bci Europy je w\u0142a\u015bnie bogactwo kultury \u0142odziedzicz\u00f3nej po przodkach i dwu, trzi a nawet cztyro-jynzyczno kultura oraz szkolnictwo – dy\u0107 edukacyja prowadz\u00f3no je tu w jynzyku czeskim, polskim, angielskim i aji \u201epo naszymu\u201d, nie m\u00f3wi\u00f3nc \u0142o inszych jynzykach. Taki wielojynzykowe i wielokulturowe kszta\u0142cyni m\u0142odych ludzi niesamowicie wzbogaco ich duchowo i \u0142otwiyro oczy, ucz\u00f3nc dziwa\u0107 sie na \u015bwiat jakoby ponad granicami. Dzi\u015bio w ka\u017cdym kraju, w ca\u0142ej Europie i aji na \u015bwiecie potrzeba ludzi, kierzi nie zamykaj\u00f3m sie sztywno w ramach jednej wsp\u00f3lnoty, jednego regi\u00f3nu, czy jednego kraju. Kierzi poradz\u00f3m przekracza\u0107 granice miyndzy ludziami, r\u00f3\u017cnymi \u015bwiatopogl\u00f3ndami i kulturami. Kierzi swoj\u00f3m m\u00f3ndr\u00f3m, otwart\u00f3m na drugigo cz\u0142owieka postaw\u00f3m ukazuj\u00f3m, \u017ce mo\u017ce by\u0107 \u017cyci w tyj czy\u0144\u015bci naszej Europy lepsze, m\u00f3ndrzyjsze, piekniyjsze i bogatsze.Ma\u0142e Cyntrum \u015awiataJak\u017ce pasuje do naszej wsp\u00f3\u0142czesnej Zaolzia\u0144skij sytuacyji postulat budowanio tu na tyj Cieszy\u0144skij Ziymi naszego, niepowtarzalnego i bliskigo sercu \u201eMa\u0142ego Cyntrum \u015awiata\u201d<\/i>. Jak pisze, w tak w\u0142a\u015bnie zatytu\u0142owanym, krasnym eseju Krzysztof Czy\u017cewski, tw\u00f3rca fundacyji \u201ePogranicze. O\u015brodek Sztuk, Kultur, Narod\u00f3w\u201d w Sejnach na polsko-litewskim pograniczu: \u201eTu po \u0142otwarto\u015b\u0107 i sztukym \u017cycio spo\u0142ym zstympuje sie w g\u0142\u00f3mb pamiy\u0144ci i do samych strzewi miyjsca, palimpsestu r\u00f3\u017cnych los\u00f3w i kultur. To, co by\u0142o g\u0142ymbokim podzia\u0142ym po wyrchu, w g\u0142ymbinie \u0142odnajduje wsp\u00f3lny korzy\u0144, je spleci\u00f3ne. Tu zakorzyniyni je form\u00f3m \u0142odzyskiwanio przisz\u0142o\u015bci. Ma\u0142e cyntrum \u015bwiata ustanowiane je w ci\u00f3ng\u0142o\u015bci tradycyji. <\/i>Ni mo\u017ana zabywa\u0107, \u017aie tradycyja to \u017cywo rzyka, a nie strze\u017c\u00f3ne stawy stoj\u00f3ncej wody. Wierno\u015b\u0107 tradycyji to nie yny upamiyntniani, ale i k\u00f3ntynuacyja. Je\u015bi u\u015bwiad\u00f3mimy se, kim byli Ci, kierym chcymy dochowa\u0107 wierno\u015bci, \u0142oko\u017ce sie, \u017aie \u0142o ci\u00f3ng\u0142o\u015bci tradycyji stanowi nieustanne zmiyniani \u015bwiata, przekroczani granic i bunt prociw zastyg\u0142ym form\u00f3m \u017cycio. Ma\u0142e cyntrum \u015bwiata je prowincyj\u00f3m zdoln\u00f3m wyzwoli\u0107 z prowincyjonalizmu. <\/i>Tworz\u00f3m go ludzie g\u0142odni rajzy poza horyz\u00f3nt swojsko\u015bci, ku wolnymu aktowi tworzynio zakorzyni\u00f3nymu w \u017cyciu wsp\u00f3lnoty i rozwijaj\u00f3ncymu sie w ci\u00f3ng\u0142ym z ni\u00f3m dialogu. Wsp\u00f3lnota to \u0142obcowani \u2013 zawi\u00f3nzuje j\u00f3m m\u00f3ndre s\u00f3msiedztwo z ludziami, z kierymi sie r\u00f3\u017cnimy i wdycki bedymy sie r\u00f3\u017cni\u0107. Pogranicze nie zaciyro granic, ale uczy sztuki \u017cycio w wielog\u0142osie kultur i \u015bwiatopogl\u00f3nd\u00f3w”\u2026W imie \u017cycio buntujmy sie wiync prociw wszelakimu skostniynu, kiere zabijo tw\u00f3rcz\u00f3m my\u015bl i postymp ku lepszymu \u015bwiatu. Przekroczejmy granice, kiere \u0142oddzielaj\u00f3m ludzi, ale coby nie zagubi\u0107 sie w tym \u0142ogr\u00f3mie cywilizacyji czyrpejmy \u017cyciodajne si\u0142y z naszych wspania\u0142ych tradycyji i budujmy na skale naszego Dziedzictwa to nasze Ma\u0142e Cyntrum \u015awiata <\/i>i nasze Wielki Zaolzi<\/i>!Znej Cieszynioku g\u00f3rolski przikozani: Nik nie do ci wolno\u015bci za darmo! Je\u015bi chce\u015b prze\u017ai\u0107 swoje \u017cyci jako \u0107\u0142owiek wolny i swobodny, musi\u015b sto\u0107i\u0107 niejedn\u00f3m duchow\u00f3m bitkym \u0142o swoj\u00f3m przestrzy\u0144 wolno\u015bci. Maj\u00f3nc \u015bwiad\u00f3mo\u015b\u0107 potyn\u017cnej \u0142opieki Nejwy\u017a\u015bigo Hetmana, starej sie w swoim \u017cyciu, na swoj\u00f3m ludzk\u00f3m miarym stowa\u0107 sie takim hetmanym dobra, kiery mo \u0142odwagym do dobra sie przizna\u0107, dobro realizowa\u0107 i dobra br\u00f3ni\u0107. A nojlepsim \u0142obu\u015bkym w kiery Cie Pan wyposa\u017ci\u0142 je niewzru\u015bi\u00f3no wiara, pracowite d\u0142\u00f3nie, \u0142otwarty rozum, \u0107iste sumiyni i \u015bierco, kiere co dej B\u00f3g, \u0142oby nigdy nie zamiyni\u0142o sie w kamiy\u0144…<\/i>Z g\u00f3rolskim pozdrowiynim dlo Zaolzia\u0144skich Braci napiso\u0142 Andrzej Suszka z K\u00f3niokowa<\/i><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u015al\u00f3nsk Cieszy\u0144ski mo dzisio dwa p\u0142uca, przed i za-Olzia\u0144ski. Dwa p\u0142uca rozerwane przez tragiczn\u00f3m historyjym, kiere p\u00f3ma\u0142u za\u015b zrostaj\u00f3m sie w jedyn zdrowy i wielobarwny \u0142organizm, jakim \u0142od wdycki by\u0142y. Przez setki rok\u00f3w Ksiynstwo Cieszy\u0144ski stanowi\u0142o jedyn \u0142organizm, ale wdycki by\u0142 to tw\u00f3r wielokulturowy, wielojynzyczny, potym z up\u0142ywym wiek\u00f3w aji coroz bar\u017aij wieloreligijny i wielonarodowy. […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":3085,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3072","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3072","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3072"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3072\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3086,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3072\/revisions\/3086"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3072"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3072"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polonica.cz\/cs\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3072"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}